و زندگى سيّد رضى گذاشته است ، مختصرى از زندگى آن بزرگ‌مرد را نيز در اينجا مىآوريم . ثعالبى كه معاصر با اوست ، در باره‌اش مىنويسد : شريف مرتضى علم الهدى ابو القاسم على بن الحسين الموسوى النقيب ، ايده اللّه تعالى ، برادر رضى ابو الحسن است كه شعر او را در كتاب اليتيمه آورديم . امروز در بغداد ، از لحاظ مجد و شرف و علم و ادب و فضل و كرم رياست به وى رسيده است ، شعرى دارد در نهايت زيبايى . . . . « 1 » شاگردش شيخ طوسى در الفهرست خود در باره‌اش نوشته است : على ابن الحسين . . . ، كينه‌اش ابو القاسم و لقبش علم الهدى الاجل المرتضى رضى اللّه عنه ، است . در علوم بسيارى منحصر به فرد است ، همگان بر فضل او اتفاق نظر دارند ، و در دانشهايى مانند علم كلام ، فقه ، اصول فقه ، ادبيات ، نحو ، شعر ، معانى شعر ، زبان و مانند اينها بر ديگران پيشى گرفته است ، ديوان شعرى دارد كه بيشتر از بيست هزار بيت است ، تأليفات ، و پاسخ به مسائل شهرها ، فراوان دارد كه فهرست آنها معروف است ، ليكن من مشهورترين و بزرگترين آنها را در اين جا مىآورم ، از جمله كتاب الشافي في الامامة كه در رد كتاب الامامة از كتاب المغنى عبد الجبار بن احمد [ معتزلى ] است ، و كتابى مانند الشافى در امامت نوشته نشده است ، كتاب الذخيرة در اصول فقه ، كتاب الغرر و الدرر ، كتاب التنزيه و . . . « 2 » علامه سيد محمد صادق آل بحر العلوم ، در پاورقى الفهرست شيخ طوسى ، مىنويسد : وى ، رحمه اللّه ، پس از برادرش رضى ، نقيب طالبيان در بغداد و امير الحاج و [ قاضى ] مظالم بود . اينها قبلا منصب پدرشان بوده است . مرتضى و برادرش شريف رضى از شاگردان شيخ مفيد ،

--> ( 1 ) . تتمة اليتيمة ، ص 69 . ( 2 ) . الفهرست ، صفحات 98 و 99 از انتشارات الشريف الرضى ، قم .